Transport miejski – innowacja społeczna?

Miasto definiowane jest jako organizacja społeczna, której celem jest zaspokajanie potrzeb jego mieszkańców. Do ich podstawowych potrzeb należą: potrzeba mobilności, potrzeba pracy, nauki i rozwoju, potrzeba rekreacji i wypoczynku, potrzeba nabywania dóbr i usług oraz potrzeba informacji.

To miasta koncentrują procesy gospodarcze, społeczne i kulturowe, stając się akceleratorami rozwoju regionalnego (a czasem także globalnego). Obecnie coraz większej istotności nabiera elastyczność, kreatywność i adaptacyjność organizmu miejskiego. Sukces osiągają te miasta, które dysponują przyjaznym środowiskiem naturalnym i które oferują swoim mieszkańcom większą liczbę bardziej różnorodnych funkcji. Na tym tle wyrasta konkurencyjność miast, oparta nie tylko na jakości usług publicznych, stabilnym rozwoju środowiska gospodarczego i obecności przedsiębiorstw wysokich technologii, ale w coraz większej mierze zależna jest od stanu środowiska naturalnego oraz dostępności różnorodnych gałęzi transportu oraz ich właściwym zintegrowaniu.

Miasto konkurencyjne to ośrodek, który jest pozytywnie postrzegany nie tylko przez podstawową grupę – jego mieszkańców, ale także przyciąga nowych użytkowników i przedsiębiorstwa oraz organizacje społeczne i instytucje o charakterze lokalnym i ponadlokalnym.

Na poziomie konkurencyjnym istotne jest więc określenie zbioru celów i zaleceń dla miast i aglomeracji w zakresie inteligentnej energii, inteligentnego transportu oraz inteligentnych danych. Realizacja tych celów związana jest z jednej strony z osiągnięciem określonego poziomu redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza i zapewnienia trwałych korzyści pro-środowiskowych (w tym zmniejszenie emisji dwutlenku węgla, polepszanie stanu zdrowia mieszkańców), z drugiej zaś – wzmacniania statusu ekonomicznego miasta (optymalizacja transportu, zwiększenie zatrudnienia, w konsekwencji poprawa jakości życia mieszkańców). Podejmowanie zadań i realizowanie związanych z nimi inwestycji, powinno opierać się na współpracy sektora publicznego (samorząd) ze środowiskiem naukowym, przedsiębiorstwami i organizacjami pozarządowymi. W celu określenia stopnia realizacji poszczególnych celów dot. transportu, środowiska i zdrowia oraz efektywności energetycznej, konieczne jest prowadzenie okresowych ewaluacji.

Kluczowe wyzwania związane z oceną przyjętych lokalnie rozwiązań transportowych związane są m.in. ze zjawiskiem kongestii. Współczesne miasta (także samorządy w Polsce) zazwyczaj dysponują już pewną ilością danych dotyczących kongestii kontrolowanej na poziomie lokalnym, np. poprzez systemy monitorowania natężenia i nadzoru ruchu. Podejmowane są także lokalne działania na rzecz integracji systemu transportu publicznego, obejmujące: transport miejski i regionalny, koordynację rozkładów jazdy, informacje o stanie infrastruktury transportowej, tworzenie stref typu „park & ride”, czy kontrolę parkowania. Jak zauważają eksperci UNGC Yearbook 2014, „rośnie rozumienie problemu, a polityka transportowa formułowana przez miasta zakłada równoważenie mobilności przez wpływanie na transportochłonność, wspieranie energooszczędnych i niskoemisyjnych środków transportu oraz podział zadań między środki transportu”. Jednak kwestie dotyczące sprawozdawczości działań transportowych powinny obejmować również zjawiska związane z ekonomią współdzielenia: samochodów (car-sharing, car-pooling), miejsc parkingowych, czasu i poziomu wykorzystania środków transportu i dróg. Komplementarnym zagadnieniem jest mierzenie wpływu społecznego: ocena negatywnych efektów rosnącego poziomu kongestii w obszarze miejskim, który prowadzi wprost do pogorszenia jakości życia mieszkańców.

Zapobieganie negatywnym zjawiskom społecznym wymaga zatem nie tylko inteligentnych rozwiązań po stronie technologii. Transport inteligentny niekoniecznie rozwiąże te problemy, ponieważ operatorzy infrastruktury nie mają kontroli, kiedy użytkownicy transportu będą (chcieć) korzystać z sieci. Inteligencja systemów musi osiągnąć poziom użytkownika, by pomagać ludziom znaleźć alternatywne rozwiązania transportowe, np. w zakresie integracji lokalnej sieci transportu pasażerskiego drogowego i kolejowego, monitorowania zużycia energii i mapowania dostępu do energii dla pojazdów elektrycznych na obszarze aglomeracji miejskiej.

By aktywnie przeciwstawiać się negatywnym skutkom miejskich zjawisk takich jak kongestia, potrzeba zaufania i społecznej partycypacji. Mieszkańcy muszą umieć i chcieć reagować na wymogi zmiany, której nie będą determinować wyłącznie przepisy, czy regulacje w zakresie opłat za korzystanie z infrastruktury przez użytkowników indywidualnych. Jak słusznie wskazuje prof. Halina Brdulak ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie: „Inteligentne miasta oparte są przede wszystkim na wysokim kapitale społecznym, aktywności lokalnej oraz chęci współdziałania wszystkich podmiotów. Skłonność mieszkańców do współuczestniczenia w projektach realizowanych przez gminę jest warunkiem zrównoważonego rozwoju miasta. W przypadku polskich miast, poziom kapitału społecznego jest bardzo zróżnicowany, a niski wskaźnik zaufania dla całej Polski stanowi jedną z istotnych przyczyn trudności w realizacji takich projektów.

Paweł Wojciechowski